ჟურნალ Science-ში 27 აგვისტოს გამოქვეყნებული ახალი კვლევის მიხედვით, ადამიანის მიერ გამოწვეულმა კლიმატის დათბობამ შესაძლოა აღმოსავლეთ ტროპიკულ წყნარ ოკეანეში ელ-ნინიოს მოვლენების გაძლიერებას შეუწყო ხელი. ავტორების შეფასებით, ბოლო დაახლოებით 40 წლის განმავლობაში ელ-ნინიოსთან დაკავშირებული ტემპერატურული ცვალებადობა მე-20 საუკუნის საშუალო მაჩვენებელზე დაახლოებით 16%-ით ძლიერი იყო, პრეინდუსტრიულ პერიოდთან შედარებით კი — დაახლოებით 36–37%-ით.
კვლევას მიჩიგანის უნივერსიტეტის პალეოკლიმატოლოგი ჯულია კოული ხელმძღვანელობდა. ნაშრომის DOI არის 10.1126/science.ady2660. მისი მთავარი დასკვნა არ არის ის, რომ კლიმატის ცვლილება თითოეულ ელ-ნინოს ან მასთან დაკავშირებულ კონკრეტულ სტიქიას იწვევს: ელ-ნინო ბუნებრივი ოკეანურ-ატმოსფერული ციკლია. კვლევა გრძელვადიან ტენდენციაზე მიუთითებს — მოვლენების სიმძლავრის შესაძლო ზრდაზე დათბობის ფონზე.
რას ეყრდნობა კვლევა
მეცნიერებმა გალაპაგოსის კუნძულებიდან აღებული 29 ცოცხალი და ნამარხი მარჯნის ნიმუში შეისწავლეს. მათგან 14 პრეინდუსტრიულ პერიოდს ეკუთვნოდა, 14 — თანამედროვე პერიოდს, ერთი კი გარდამავალ პერიოდს; უძველესი ნიმუში დაახლოებით ჩვენი წელთაღრიცხვის 1100 წლით თარიღდება.
მარჯნის ქიმიური ჩანაწერი ზღვის წარსული ტემპერატურის აღდგენის საშუალებას იძლევა. მკვლევრებმა გამოიყენეს სტრონციუმისა და კალციუმის შეფარდება, ჟანგბადის იზოტოპები და ურან-თორიუმის დათარიღება. ანალიზი კლიმატურ მოდელებსაც მოიცავდა, რომლებშიც ბუნებრივი ფაქტორები — მათ შორის ვულკანური ამოფრქვევები და მზის ცვალებადობა — იყო გათვალისწინებული.
რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი — და რა რჩება გაურკვეველი
ელ-ნინო ENSO-ს თბილი ფაზაა: ეკვატორულ წყნარ ოკეანეში ზღვის ზედაპირი ჩვეულებრივზე მეტად თბება, სავაჭრო ქარები სუსტდება და ამინდის სურათი მსოფლიოს მრავალ რეგიონში იცვლება. ძლიერმა მოვლენებმა შესაძლოა გლობალური საშუალო ტემპერატურის ზრდას დროებით შეუწყოს ხელი და ზოგ ადგილას გვალვების, საკვებზე ზეწოლის, მეთევზეობისა და მარჯნის რიფებისთვის რისკები გააძლიეროს.
თუმცა დასკვნა საბოლოოდ დადგენილ ფაქტად არ ითვლება. მარჯნის დროით ჩანაწერებში ხარვეზებია, ტროპიკულ წყნარ ოკეანეში ინსტრუმენტული დაკვირვებები შედარებით მოკლე პერიოდს მოიცავს, ხოლო ელ-ნინოს რთული მექანიზმების მოდელირება კვლავ გამოწვევად რჩება. AP-ის ცნობით, მეცნიერებმა მაიკლ მენმა და ჯონ ბრუნომ გამოთქვეს ეჭვი, რომ მარჯნის მონაცემები შესაძლოა ზოგად დათბობას ასახავდეს და არა უშუალოდ ელ-ნინიოს გაძლიერებას. შესაბამისად, კვლევა მნიშვნელოვანი ახალი მტკიცებულებაა, მაგრამ საკითხზე სამეცნიერო დებატი გრძელდება.
