რა არის წაუგებლობის წერტილი ბიზნესში

წაუგებლობის წერტილი არის გაყიდვების ის დონე, რომელზეც ბიზნესის მთლიანი შემოსავალი ზუსტად ფარავს მთლიან ხარჯებს. ამ მომენტში ბიზნესი არც მოგებაშია და არც ზარალში. მას ფინანსურ პრაქტიკაში ხშირად უზარალობის წერტილს ან break-even point-საც უწოდებენ.

მარტივი პასუხი კითხვაზე „რამდენი უნდა გავყიდო, რომ ხარჯები დავფარო?“ ასეთია:

წაუგებლობის წერტილი ერთეულებში = ფიქსირებული ხარჯები ÷ (გასაყიდი ფასი − ერთეულზე ცვლადი ხარჯი)

ეს მაჩვენებელი სასარგებლოა ფასის განსაზღვრისთვის, გაყიდვების გეგმის შესადგენად და იმის შესაფასებლად, რეალისტურია თუ არა ბიზნესის მიმდინარე მოდელი. „ერთეული“ შეიძლება იყოს პროდუქტის ცალი, მომსახურების საათი, შეკვეთა, აბონენტი, კლიენტი ან ბიზნესისთვის პრაქტიკული სხვა საზომი.

რა ხარჯებია საჭირო გამოთვლისთვის?

წაუგებლობის წერტილის გამოსათვლელად ხარჯები პირობითად ორ ძირითად ჯგუფად უნდა დაყოთ: ფიქსირებულ და ცვლად ხარჯებად.

ფიქსირებული ხარჯები

ფიქსირებული ხარჯი მოკლე პერიოდში, ჩვეულებრივ, არ იცვლება გაყიდვების რაოდენობის ცვლილებასთან ერთად. მაგალითად, შეიძლება ასეთ ხარჯებად ჩაითვალოს:

• ფართის ქირა;
• დაზღვევა;
• ბუღალტრული ან ადმინისტრაციული მომსახურება;
• ზოგიერთი მუდმივი ხელფასი;
• პროგრამული უზრუნველყოფის ყოველთვიური გადასახადი.

მაგალითად, თუ მაღაზიის ქირა თვეში 3 000 ლარია, ის, როგორც წესი, უცვლელი იქნება მიუხედავად იმისა, 20 პროდუქტი გაიყიდა თუ 200. თუმცა „ფიქსირებული“ არ ნიშნავს სამუდამოდ უცვლელს: ახალი თანამშრომლის აყვანამ, უფრო დიდი ფართის დაქირავებამ ან წარმოების გაფართოებამ შეიძლება ხარჯის ახალი საფეხური შექმნას.

ცვლადი ხარჯები

ცვლადი ხარჯი დამოკიდებულია გაყიდვების ან მომსახურების მოცულობაზე. პროდუქტის ბიზნესში ეს შეიძლება იყოს ნედლეული, შეფუთვა, მიწოდება ან გაყიდვაზე მიბმული საკომისიო. მომსახურების ბიზნესში კი ცვლად ხარჯად შეიძლება იქცეს შეკვეთაზე გადახდილი შემსრულებლის ან პლატფორმის საკომისიო.

მთლიანი ცვლადი ხარჯი = ერთეულზე ცვლადი ხარჯი × გაყიდული ერთეულების რაოდენობა

მნიშვნელოვანია, ხარჯი მხოლოდ იმიტომ არ არის ცვლადი, რომ თვიდან თვემდე იცვლება. ის ცვლადია მაშინ, როცა მისი ცვლილება პირდაპირ ან არსებითად უკავშირდება საქმიანობის მოცულობას.

რა არის ერთეულის მარჟა?

ერთეულის მარჟა აჩვენებს, რამდენი რჩება ერთი გაყიდვიდან ცვლადი ხარჯის გამოკლების შემდეგ. ფინანსურ ლიტერატურაში მას ერთხელ შეიძლება შეხვდეთ სახელით contribution margin.

ერთეულის მარჟა = გასაყიდი ფასი − ერთეულზე ცვლადი ხარჯი

თუ პროდუქტი 50 ლარად იყიდება, ხოლო მისი დამზადება, შეფუთვა და გაყიდვაზე მიბმული სხვა ხარჯები ჯამში 20 ლარია, ერთეულის მარჟა იქნება 30 ლარი.

ეს 30 ლარი ჯერ არ არის წმინდა მოგება. პირველ რიგში, ის ფიქსირებული ხარჯების დაფარვას ემსახურება. მხოლოდ მას შემდეგ, რაც ფიქსირებული ხარჯები სრულად დაიფარება, დამატებითი გაყიდვები ქმნის საოპერაციო მოგებას — იმ დაშვებით, რომ ფასი, ცვლადი ხარჯი და სხვა პირობები უცვლელია.

მარჟის კოეფიციენტი

თუ გსურთ წაუგებლობის ზღვარი ლარებში ნახოთ, გამოგადგებათ მარჟის კოეფიციენტი:

მარჟის კოეფიციენტი = ერთეულის მარჟა ÷ გასაყიდი ფასი

ზემოთ მოცემულ მაგალითში: 30 ÷ 50 = 0.60, ანუ 60%. ეს ნიშნავს, რომ გაყიდვებიდან მიღებული ყოველი 1 ლარიდან 60 თეთრი ფიქსირებული ხარჯებისა და მოგებისკენ მიემართება.

როგორ გამოითვლება წაუგებლობის წერტილი?

გამოთვლა ერთეულებში

დავუშვათ, ბიზნესს აქვს შემდეგი მონაცემები:

პირველი ნაბიჯია მარჟის გამოთვლა:

40 − 24 = 16 ლარი

შემდეგ:

8 000 ÷ 16 = 500 ერთეული

ამ პირობებში ბიზნესმა თვეში 500 ერთეული უნდა გაყიდოს, რომ ნულოვან შედეგზე გავიდეს. თუ პასუხი არამთელი რიცხვია, პრაქტიკული სამიზნე ყოველთვის ზემოთ უნდა დამრგვალდეს. მაგალითად, 214.29 ერთეულის ნაცვლად საჭიროა 215 ერთეულის გაყიდვის დაგეგმვა.

გამოთვლა გაყიდვების თანხაში

ზემოთ მოცემულ მაგალითში მარჟის კოეფიციენტია:

16 ÷ 40 = 0.40, ანუ 40%

ამიტომ ფორმულა იქნება:

წაუგებლობის წერტილი ლარებში = ფიქსირებული ხარჯები ÷ მარჟის კოეფიციენტი

8 000 ÷ 0.40 = 20 000 ლარი

ანუ ბიზნესი წაუგებლობის დონეს მიაღწევს 20 000 ლარის გაყიდვებით. ეს შედეგი ემთხვევა ერთეულებში გამოთვლას: 500 × 40 = 20 000 ლარი.

რა ცვლის საჭირო გაყიდვების მოცულობას?

• ფასის ზრდა ზრდის ერთეულის მარჟას და, სხვა პირობების უცვლელობისას, ამცირებს წაუგებლობისთვის საჭირო გაყიდვებს.
• ფასის შემცირება ამცირებს მარჟას და ზრდის საჭირო გაყიდვებს.
• ცვლადი ხარჯის ზრდა — მაგალითად, ნედლეულის გაძვირება — ასევე ამცირებს მარჟას.
• ფიქსირებული ხარჯის ზრდა ზრდის დასაფარ თანხას, ამიტომ მეტი გაყიდვაა საჭირო.

ამ ცვლილებების შესაფასებლად სასარგებლოა რამდენიმე სცენარის მომზადება: მიმდინარე ფასი, ფასდაკლების პერიოდი, ნედლეულის გაძვირება და გაყიდვების ოპტიმისტური ან კონსერვატიული გეგმა. გამოთვლების ცხრილი შეინახეთ დაცულ სივრცეში; ამ არჩევანის შეფასებაში შეიძლება დაგეხმაროთ მასალა ღრუბლოვანი საცავი თუ გარე დისკი: რომელი როდის სჯობს.

როგორ ითვლება მაჩვენებელი რამდენიმე პროდუქტის შემთხვევაში?

თუ ბიზნესი ერთზე მეტ პროდუქტს ან მომსახურებას ყიდის, ერთი პროდუქტის ფორმულა პირდაპირ აღარ კმარა. საჭიროა გაყიდვების მიქსის — ანუ თითოეული პროდუქტის გაყიდული ერთეულების წილის — გათვალისწინება.

დავუშვათ, პროდუქტი A-ს ერთეულის მარჟა 12 ლარია, ხოლო პროდუქტი B-ს — 20 ლარი. თუ გაყიდული ერთეულების მოსალოდნელი მიქსი არის 60% A და 40% B, შეწონილი საშუალო მარჟა იქნება:

(12 × 60%) + (20 × 40%) = 15.2 ლარი

თუ ფიქსირებული ხარჯებია 15 200 ლარი, წაუგებლობის დონე შეადგენს:

15 200 ÷ 15.2 = 1 000 შერეული ერთეული

აქ „შერეული ერთეული“ არ ნიშნავს A ან B პროდუქტის კონკრეტულ რაოდენობას. ის ნიშნავს 1 000 გაყიდულ ერთეულს იმავე 60/40 მიქსით — დაახლოებით 600 A და 400 B ერთეულს.

თუ წილები გამოსახულია არა გაყიდულ ერთეულებში, არამედ გაყიდვების ლარებში, უნდა გამოიყენოთ შეწონილი საშუალო მარჟის კოეფიციენტი და წაუგებლობის წერტილი ლარებში გამოთვალოთ. უცვლელი ფასებისა და ფიქსირებული ხარჯების პირობებში დაბალმარჟიანი პროდუქტის წილის ზრდა, როგორც წესი, ზრდის როგორც საჭირო გაყიდული ერთეულების რაოდენობას, ისე საჭირო გაყიდვების თანხას.

წაუგებლობის წერტილის შეზღუდვები

ეს ანალიზი დაგეგმვის ინსტრუმენტია და არა სრული ფინანსური პროგნოზი. მისი სიზუსტე დამოკიდებულია რამდენიმე დაშვებაზე:

• ფასი და ერთეულზე ცვლადი ხარჯი მოცემულ დიაპაზონში შედარებით უცვლელია;
• ფიქსირებული ხარჯები არ იცვლება საქმიანობის შესაბამისი მოცულობის ფარგლებში;
• ხარჯების ფიქსირებულ და ცვლად ნაწილებად დაყოფა რეალისტურია;
• წარმოებული ან შეძენილი საქონლის მნიშვნელოვანი ნაწილი იყიდება და მარაგი არსებითად არ გროვდება;
• მრავალპროდუქტიან ბიზნესში გაყიდვების მიქსი ახლოსაა დაგეგმილ სტრუქტურასთან.

ფასდაკლებებმა, დაბრუნებებმა, გადასახადებმა, კრედიტით გაყიდვებმა და ფულადი ნაკადების შეფერხებამ შეიძლება სურათი შეცვალოს. ამიტომ წაუგებლობის გამოთვლა არ უნდა აგერიოთ ანგარიშზე რეალურად არსებული თანხის პროგნოზში.

ცხრილების მომზადებაში ციფრული ხელსაწყოები და ხელოვნური ინტელექტიც შეიძლება დაგეხმაროთ, თუმცა შეყვანილი მონაცემები თავად უნდა გადაამოწმოთ. ამ საკითხზე პრაქტიკული კონტექსტისთვის იხილეთ რა უნდა ვიცოდეთ ხელოვნური ინტელექტის ყოველდღიურ გამოყენებაზე.

FAQ

წაუგებლობის წერტილი ნიშნავს, რომ ბიზნესი წარმატებულია?

არა. ეს ნიშნავს მხოლოდ იმას, რომ მოცემულ პერიოდში შემოსავალმა ხარჯები დაფარა. ბიზნესისთვის შემდეგი ამოცანაა მოგების მისაღებად ამ ნიშნულს გადააჭარბოს.

როგორ გამოვთვალო გაყიდვები სასურველი მოგებისთვის?

ფორმულაა: (ფიქსირებული ხარჯები + სასურველი საოპერაციო მოგება) ÷ ერთეულის მარჟა. მაგალითად, 8 000 ლარის ფიქსირებული ხარჯისა და 4 000 ლარის სასურველი მოგების შემთხვევაში, 16-ლარიანი მარჟით საჭიროა 750 ერთეული: (8 000 + 4 000) ÷ 16.

უნდა შევიტანო თუ არა მფლობელის ანაზღაურება გამოთვლაში?

ანაზღაურება ანალიზში უნდა აისახოს, მაგრამ მისი კლასიფიკაცია დამოკიდებულია გადახდის სტრუქტურასა და საქმიანობასთან კავშირზე. ფიქსირებული ყოველთვიური თანხა ხშირად ფიქსირებულ ხარჯად განიხილება, გაყიდვებზე მიბმული საკომისიო კი — ცვლად ხარჯად.

რამდენად ხშირად უნდა გადავხედო გამოთვლას?

მაჩვენებელი რეგულარულად გადაამოწმეთ, განსაკუთრებით მაშინ, როცა იცვლება ფასი, მომწოდებლის ტარიფი, ქირა, ხელფასები ან პროდუქციის მიქსი. ეს პრაქტიკული რეკომენდაციაა: ოპტიმალური სიხშირე ბიზნესის ცვლილებების ტემპზეა დამოკიდებული.

მოკლედ: წაუგებლობის წერტილი გაჩვენებთ მინიმალურ გაყიდვებს, რომლებიც ხარჯების დასაფარად გჭირდებათ. სწორად დათვლისთვის გამოყავით ფიქსირებული და ცვლადი ხარჯები, გამოთვალეთ ერთეულის მარჟა და შედეგი პერიოდულად განაახლეთ რეალური მონაცემებით.