ახალი სესხი ბიზნესისთვის შეიძლება იყოს ზრდის ინსტრუმენტი, მაგრამ შეიძლება გაამწვავოს უკვე არსებული ფულადი დეფიციტიც. ამიტომ მთავარი კითხვა არ არის, „რამდენს დაგვიმტკიცებს ბანკი?“, არამედ: რა მიზანს მოემსახურება თანხა, რა ფულს დააბრუნებს ეს გადაწყვეტილება და შეძლებს თუ არა კომპანია გადახდას რეალისტურ პირობებში?
სესხის აღება უფრო დასაბუთებულია, როცა ის აფინანსებს კონკრეტულ ინვესტიციას ან დროებით საბრუნავ საჭიროებას: მოწყობილობას, შეკვეთის შესრულებას, მარაგს, ფილიალის გახსნას ან შემოსავლის მიღებასა და ხარჯის გაწევას შორის დროით სხვაობას. აშშ-ის მცირე ბიზნესის ადმინისტრაცია (SBA) დაფინანსების შეფასებისას განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ანიჭებს თანხის გამოყენების მიზანს, ფინანსურ პროგნოზსა და დაბრუნების გეგმას.
დაიწყეთ მიზნითა და ზუსტი ბიუჯეტით
პირველ რიგში, ერთ წინადადებაში ჩამოაყალიბეთ სესხის დანიშნულება. მაგალითად: „ვაფინანსებთ კონკრეტული შეკვეთისთვის მარაგის შეძენას“ ან „ვცვლით მოწყობილობას, რათა წარმოების ხარჯი შემცირდეს“. ბუნდოვანი მიზანი — „საბრუნავი თანხა გვჭირდება“ — დამატებით დაზუსტებას მოითხოვს: რატომ გაჩნდა დეფიციტი და როდის უნდა შეივსოს ის?
საჭირო თანხა პროექტის ბიუჯეტით განსაზღვრეთ:
საჭირო დაფინანსება = პროექტის სრული ღირებულება − საკუთარი სახსრები − სხვა დადასტურებული წყაროები + დასაბუთებული რეზერვი
ბიუჯეტში ცალ-ცალკე ასახეთ ძირითადი შესყიდვა, ტრანსპორტირება, მონტაჟი, დაზღვევა, საკომისიოები, გადასახადები და დამატებითი საბრუნავი კაპიტალი. რეზერვი უნდა ეფუძნებოდეს კონკრეტულ რისკს — მაგალითად, მიწოდების გაძვირებას ან სეზონურ გაყიდვებს — და არა შემთხვევით შერჩეულ პროცენტს.
თუ თანხა მუდმივი ზარალის, გადაუხდელი გადასახადების ან ყოველთვიური ხვრელის დასაფარად გჭირდებათ, სესხი პრობლემის მიზეზს შესაძლოა ვერ აგვარებდეს. ასეთ დროს ჯერ ხარჯების, ფასების, გაყიდვებისა და დებიტორული დავალიანების მიზეზები შეისწავლეთ.
შეამოწმეთ ფულადი ნაკადი და გადახდისუნარიანობა
მოგება და ანგარიშზე არსებული ფული ერთი და იგივე არ არის. გაყიდვა შეიძლება დარიცხული იყოს, მაგრამ კლიენტის გადახდა ჯერ არ შემოსულა; ამავე დროს, თანხა შეიძლება მარაგში იყოს გაჩერებული. SBA-ის მასალაც მიუთითებს, რომ მხოლოდ წმინდა მოგებაზე დაყრდნობამ გადახდისუნარიანობის სურათი შეიძლება დაამახინჯოს.
მოამზადეთ სულ მცირე 12 თვის ფაქტობრივი მონაცემები და მომდევნო 12 თვის თვიური პროგნოზი. მასში ჩასვით კლიენტების გადახდის ვადები, მომწოდებლების პირობები, მარაგის ბრუნვა, ხელფასები, ქირა, გადასახადები, სეზონური პერიოდები და ყველა არსებული სესხის გადახდის თარიღი.
სასარგებლო სამუშაო მაჩვენებელია:
ვალის მომსახურებისთვის ხელმისაწვდომი ფულადი ნაკადი = საოპერაციო ფულადი შემოდინება − აუცილებელი საოპერაციო გადინება − გადასახადები − აუცილებელი კაპიტალური ხარჯები
შემდეგ შეაფასეთ ვალის მომსახურების დაფარვის კოეფიციენტი, ანუ DSCR:
DSCR = ვალის მომსახურებისთვის ხელმისაწვდომი ფულადი ნაკადი ÷ წლიური ვალის მომსახურება
წლიურ ვალის მომსახურებაში შეიტანეთ არსებული და ახალი სესხების ძირი და პროცენტი. თუ ხელმისაწვდომი ფულადი ნაკადი 120,000 ლარია, ხოლო ყველა სესხის წლიური გადასახდელი — 100,000 ლარი, DSCR 1.2 იქნება. 1-ზე დაბალი მაჩვენებელი ნიშნავს, რომ პროგნოზირებული ფული ვალს სრულად ვერ ფარავს; 1-ის ახლოს კი მცირე ჩავარდნაც პრობლემად შეიძლება იქცეს. OCC-ის გზამკვლევის მიხედვით, მისაღები ბუფერი უნივერსალური არ არის: ის დამოკიდებულია შემოსავლების მერყეობაზე, სესხის ვადაზე, ამორტიზაციასა და სხვა პირობებზე.
შეადარეთ პირობები და გამოსცადეთ ცუდი სცენარი
არ შეადაროთ შეთავაზებები მხოლოდ საპროცენტო განაკვეთით. ერთმანეთს დაუპირისპირეთ სრული გადასახდელი თანხა, ვადა, ყოველთვიური შენატანი, საკომისიოები, უზრუნველყოფის მოთხოვნა, ვადამდე დაფარვის პირობები და გადახდის გრაფიკის შესაბამისობა თქვენს შემოსავლებთან. დაბალი თვიური შენატანი ხანგრძლივი ვადის გამო შესაძლოა მთლიან საპროცენტო ხარჯს ზრდიდეს.
გააკეთეთ სამი პროგნოზი: საბაზისო, ოპტიმისტური და კონსერვატიული. კონსერვატიულ ვარიანტში შეამოწმეთ, რა მოხდება გაყიდვების დაგვიანების, კლიენტის გადაუხდელობის, ხარჯის ზრდის ან მარაგის ნელი ბრუნვისას. თუ ამ სცენარში ხელფასების, გადასახადების და სესხის გადახდა ერთდროულად ვერ ხერხდება, თანხა ან გრაფიკი გადასახედია.
ბოლოს, განიხილეთ ალტერნატივებიც: საკუთარი სახსრები, მომწოდებლისგან გადავადებული გადახდა, ლიზინგი, საკრედიტო ხაზი, პარტნიორის კაპიტალი ან მარაგის უკეთესი მართვა. განსაკუთრებით სავაჭრო ბიზნესისთვის სასარგებლოა მარაგების ეფექტიანი მართვის პრინციპების გადახედვა, რადგან ზედმეტ მარაგში გაჩერებულმა თანხამ სესხის საჭიროება შეიძლება გაზარდოს.
საბოლოო წესი: სესხი აიღეთ მხოლოდ მაშინ, როდესაც თანხის დანიშნულება, მისი დაბრუნების წყარო და უარესი სცენარისთვის დარჩენილი ბუფერი წერილობით გაქვთ გააზრებული. დამტკიცებული ლიმიტი შესაძლებლობაა და არა რეკომენდებული ოდენობა.
