საქართველოს ეროვნული ბანკი დაინტერესებულ მხარეებს ფაქტორინგული პლატფორმებისთვის საზედამხედველო ჩარჩოს შემუშავებაში ჩართვას სთავაზობს. 19 აგვისტოს გამოქვეყნებული განცხადების მიხედვით, რეგულატორი ბაზრის მონაწილეებისგან წერილობით მოსაზრებებს ელოდება ფაქტორინგის სექტორის განვითარების, პოტენციური მოთხოვნის, ტექნოლოგიური შესაძლებლობებისა და ფინანსური ორგანიზაციების შესაძლო ჩართულობის შესახებ.
კომენტარების გაგზავნა 2026 წლის 4 სექტემბრის ჩათვლით, ელექტრონულ მისამართზე InnovationOffice@nbg.gov.ge არის შესაძლებელი. ეროვნული ბანკის ცნობით, მოწოდება ინვესტორებს, საერთაშორისო საფინანსო ინსტიტუტებს, მის მიერ რეგულირებულ სუბიექტებს, ტექნოლოგიურ პროვაიდერებსა და სხვა პოტენციურ მონაწილეებს ეხება.
ამ ეტაპზე საჯაროდ არ გამოქვეყნებულა მზა რეგულაცია ან ნორმატიული აქტის პროექტი. შესაბამისად, პროცესი კონსულტაციისა და ბაზრის საჭიროებების შესწავლის ფაზაშია: მიღებული მოსაზრებები უნდა დაეხმაროს ეროვნულ ბანკს, შეაფასოს მონაწილეთა ინტერესი და შესაძლებლობები, შემდეგ კი დააზუსტოს ზედამხედველობის პრაქტიკული წესები.
როდის ამოქმედდება ფაქტორინგის კანონი
„ფაქტორინგის შესახებ“ საქართველოს კანონი პარლამენტმა 2026 წლის 1 აპრილს მიიღო. მისი პირველი–32-ე მუხლები, ანუ ძირითადი მატერიალური დებულებები, 2027 წლის 1 იანვრიდან ამოქმედდება. კანონის ნაწილი კი გამოქვეყნებისთანავე შევიდა ძალაში.
კანონით ეროვნულ ბანკს ევალება ძირითადი დებულებების ამოქმედებიდან ცხრა თვის ვადაში დაადგინოს ფაქტორინგული პლატფორმის რეგისტრაციის, რეგისტრაციის გაუქმებისა და რეგულირების წესი. იმავე ვადაში უნდა განისაზღვროს კაპიტალის მოთხოვნები, ანგარიშგების ფორმა და სხვა აუცილებელი საკითხები.
ფაქტორინგი ბიზნესისთვის ალტერნატიული დაფინანსების ინსტრუმენტია. კანონის მიხედვით, მისი საგანი მხოლოდ დებიტორული დავალიანების გადაცემაა — მაგალითად, საქონლის მიწოდების ან მომსახურების გაწევის შედეგად წარმოშობილი ფულადი მოთხოვნა. როგორც წესი, ასეთი მოთხოვნის გადახდის ვადა მისი წარმოშობიდან ერთ წელს არ უნდა აღემატებოდეს.
გარიგებისას მოთხოვნის დამთმობი პირი დებიტორული დავალიანების უფლებას ფაქტორს გადასცემს. ამ უფლების ძალაში შესვლა ფაქტორინგის რეესტრში რეგისტრაციას უკავშირდება, ხოლო რეესტრს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო აწარმოებს. ფაქტორი შეიძლება იყოს კომერციული ბანკი, მიკრობანკი, მიკროსაფინანსო ორგანიზაცია ან ფაქტორინგული კომპანია.
რას დაარეგულირებს პლატფორმის ჩარჩო
ფაქტორინგული პლატფორმა და ფაქტორი ერთი და იგივე არ არის. პლატფორმა არის ელექტრონული გარემო, რომლის ძირითადი ფუნქცია ფაქტორინგული გარიგებების საბირჟო მომსახურებით უზრუნველყოფაა. ის შეიძლება გამოიყენებოდეს დებიტორული დავალიანების დაფინანსების მიზნით განსათავსებლად, პროცესის ავტომატიზებისთვის, მხარეებს შორის შეთანხმებების ელექტრონულად გასაფორმებლად და სხვა დაკავშირებული ოპერაციებისთვის. ფაქტორი კი ის სუბიექტია, რომელიც დებიტორულ მოთხოვნას აფინანსებს ან იძენს.
კანონი უკვე განსაზღვრავს იმ ძირითად მიმართულებებს, რომლებსაც ეროვნული ბანკის შემდგომი წესები უფრო დეტალურად უნდა დააკონკრეტოს:
- პლატფორმის სავალდებულო რეგისტრაცია ეროვნულ ბანკში — რეგისტრაციის გარეშე საქმიანობა დაუშვებელი იქნება;
- კაპიტალისა და ანგარიშგების მოთხოვნები;
- გარიგებების აღრიცხვის მთლიანობა, მონაცემთა დაცვა და სისტემის უსაფრთხოება;
- აღრიცხვასთან, შენახვასა და ანგარიშსწორებასთან დაკავშირებული რისკების შემცირება;
- მონაწილეობის საჯარო, ობიექტური და არადისკრიმინაციული კრიტერიუმები;
- შიდა და გარე რისკების იდენტიფიცირების, მონიტორინგისა და მართვის მექანიზმები;
- საქმიანობისთვის შესაბამისი ტექნიკური ინფრასტრუქტურა და კონტროლის სისტემები.
კანონში შეტანილი ცვლილებებით, ფაქტორინგული პლატფორმის რეგისტრაციის მოსაკრებელი 10 000 ლარით არის განსაზღვრული. ეს ცვლილებაც 2027 წლის 1 იანვრიდან ამოქმედდება.
ეროვნული ბანკის კონსულტაცია ბაზრისთვის შესაძლებლობაა, წინასწარ დააფიქსიროს, რა ტექნოლოგიური, საოპერაციო თუ ფინანსური პირობებია საჭირო პლატფორმების რეალურად ამოქმედებისთვის. თუმცა საბოლოო მოთხოვნები მხოლოდ მას შემდეგ გახდება ცნობილი, რაც რეგულატორი შესაბამის წესებს შეიმუშავებს და დაამტკიცებს.
