Financial Stability Board-ის (FSB) თავმჯდომარის, ენდრიუ ბეილის განცხადებით, გლობალური ფინანსური სისტემისთვის ყველაზე უშუალო შეშფოთებაა მოწინავე ხელოვნური ინტელექტის, ანუ frontier AI-ის, შესაძლო გავლენა კიბერრისკზე. ამ შეფასებას ბეილი 2026 წლის 31 აგვისტოს, G20-ის ფინანსთა მინისტრებისა და ცენტრალური ბანკების ხელმძღვანელებისთვის გაგზავნილ წერილში გამოთქვამს.
FSB-ის პოზიციით, AI-ის სწრაფმა განვითარებამ შეიძლება კიბერშეტევების სიჩქარე, მასშტაბი და ეკონომიკური შედეგები მნიშვნელოვნად შეცვალოს. თუ ფინანსურ კომპანიებს თავდასხმის აღმოჩენის, შეჩერებისა და სისტემების აღდგენის საკმარისი დრო არ ექნებათ, პრობლემა ერთი ორგანიზაციის ფარგლებს გასცდება და ბაზრის ნდობაზეც აისახება.
რატომ არის AI-ით გაძლიერებული კიბერრისკი სისტემური საფრთხე
ბეილის წერილში აღნიშნულია, რომ frontier AI-მ სწრაფად განავითარა ავტონომიის, პრობლემების გადაჭრისა და საფრთხის შექმნის შესაძლებლობები. Reuters-ის ცნობით, მარეგულირებლებს განსაკუთრებით აშფოთებთ სცენარი, როცა მოწინავე მოდელები პროგრამული სისუსტეების მოძებნასა და მათ გამოყენებას იმაზე სწრაფად შეძლებენ, ვიდრე ფინანსური ინსტიტუტები რეაგირებას.
კიბერინციდენტი ფინანსური სტაბილურობის საკითხად მაშინ შეიძლება იქცეს, როდესაც ის კრიტიკულ სერვისებს ფართო მასშტაბით არღვევს. მაგალითად, საფრთხე იზრდება, თუ მრავალი ბანკი და ფინანსური კომპანია ერთსა და იმავე ღრუბლოვან ან AI-ტექნოლოგიის პროვაიდერზეა დამოკიდებული. ასეთ შემთხვევაში ერთმა საერთო სისუსტემ შესაძლოა ერთდროულად ბევრი ორგანიზაცია დააზარალოს.
შეფერხებამ შეიძლება გავლენა იქონიოს გადახდებზე, ვაჭრობაზე, ანგარიშსწორებაზე ან სხვა აუცილებელ ფინანსურ მომსახურებაზე. თუ ამას ბაზრის მონაწილეების ნდობის შემცირებაც დაემატა, შესაძლებელია აქტივების სწრაფი გაყიდვა და რყევების საზღვრებს მიღმა გავრცელება.
Reuters-ის ინფორმაციით, ბეილი მიუთითებს კიდევ ერთ პრობლემაზე: ბევრ ქვეყანას მოწინავე AI-მოდელების გამოშვებისა და დანერგვის მართვის სრულყოფილი ჩარჩო ჯერ არ გააჩნია. FSB-ის მიდგომით, ხელისუფლებებმა ხელი უნდა შეუწყონ მოდელების უსაფრთხო და პასუხისმგებლიან დანერგვას, ხოლო კომპანიებმა შეინარჩუნონ ძლიერი რეაგირებისა და აღდგენის მექანიზმები.
რისკი მხოლოდ AI არ არის
ბეილის წერილი გლობალური ფინანსური სტაბილურობის სხვა მოწყვლადობებსაც ეხება. FSB-მა ყურადღება გაამახვილა სუვერენული ვალის ბაზრებზე, კერძო კრედიტის სექტორის რისკებზე და აქტივების გადაჭიმულ შეფასებებზე. მაღალი ფასები, ბაზრის კონცენტრაცია და AI-თან დაკავშირებული ოპტიმიზმი, ორგანიზაციის შეფასებით, შესაძლოა მომავალი საბაზრო კორექციის სიმწვავეს ზრდიდეს.
FSB ასევე მიუთითებს ობლიგაციებისა და აქციების ბაზრებზე ლევერიჯის ზრდაზე — ანუ ნასესხები სახსრების გამოყენებაზე. ასეთ გარემოში არაორგანიზებული საბაზრო კორექცია უფრო ადვილად შეიძლება გავრცელდეს ქვეყნებსა და სექტორებს შორის.
კერძო კრედიტის ბაზრის მოცულობა FSB-ის 2026 წლის მაისის ანგარიშში დაახლოებით 1.5-2 ტრილიონ დოლარად არის შეფასებული. ეს მაჩვენებელი AI-რისკის საზომი არ არის, თუმცა აჩვენებს, რომ ფინანსური სტაბილურობის განხილვა სხვადასხვა ურთიერთდაკავშირებულ მოწყვლადობას მოიცავს.
რას სთავაზობს FSB ფინანსურ სექტორს
FSB-მ 2026 წლის ივნისში გამოაქვეყნა საკონსულტაციო ანგარიში, რომელშიც ფინანსური ინსტიტუტებისთვის AI-ის პასუხისმგებლიანი გამოყენების 12 პრაქტიკაა შეთავაზებული. ისინი მოიცავს სტრატეგიისა და რისკების მართვას, მოდელების შექმნასა და დანერგვას, მათ შორის გენერაციულ და „აგენტურ“ AI-სთან დაკავშირებულ გამოწვევებს.
ორგანიზაცია ხაზს უსვამს მესამე მხარეებზე დამოკიდებულებისა და ტექნოლოგიური პროვაიდერების კონცენტრაციის მონიტორინგსაც. ბეილის გზავნილი არ ნიშნავს, რომ AI თავისთავად ფინანსური კრიზისის მიზეზია; მთავარი საკითხია, რამდენად სწრაფად შეძლებენ სახელმწიფოები და კომპანიები ახალი ტექნოლოგიით გაძლიერებული საფრთხეების მართვას.
