NASA-ს მიერ გაშუქებული ახალი კვლევის მიხედვით, აშშ-ის ატლანტიკისა და მექსიკის ყურის სანაპიროებზე ჭაობებისა და მარშების ეროზია ოკეანისკენ წელიწადში დაახლოებით 0,66 ტერაგრამ ნახშირბადს — ანუ 660 000 მეტრულ ტონას — გადააქვს. ამავე პერიოდში ახალი ჭაობების ფორმირება და ზრდა დაახლოებით 0,22 ტერაგრამ ნახშირბადს იმარხავს, რის შედეგადაც წმინდა სხვაობა დაახლოებით 0,38 ტერაგრამი, ანუ 380 000 მეტრული ტონაა წელიწადში.
მნიშვნელოვანი დაზუსტებაა, რომ ეს მაჩვენებლები ნახშირბადის მასას აღწერს და არა ნახშირორჟანგის ეკვივალენტს. ასევე, „წმინდა დანაკარგი“ არ ნიშნავს, რომ ეს რაოდენობა პირდაპირ ატმოსფეროში გამოიყოფა. NASA-ს განმარტებით, ეროზიით გადაადგილებული ნახშირბადის დიდი ნაწილი პირველ რიგში სანაპირო ოკეანესა და ესტუარებში ხვდება.
რას ზომავდა კვლევა
ნაშრომი 2026 წლის 13 აგვისტოს ჟურნალ Communications Earth & Environment-ში გამოქვეყნდა. Nature-ის გვერდზე ის ადრეული წვდომის ვერსიადაა მონიშნული, რაც ნიშნავს, რომ სარედაქციო დამუშავების დასრულებამდე საბოლოო ტექსტში მცირე ცვლილებები ჯერ კიდევ შესაძლებელია.
კვლევის შესაბამისი ავტორია Wake Forest University-ის მკვლევარი Courtney A. Di Vittorio. ავტორთა ჯგუფში ასევე არიან Christian Braneon და Anastasia Romanou NASA-ს Goddard Institute for Space Studies-დან, Aidan Norris, Paul E. Lerner და Dorothy Peteet. კვლევა NASA-ს Ocean Biology and Biogeochemistry პროგრამის გრანტით დაფინანსდა.
ავტორებმა შეისწავლეს ტეხასიდან მაინამდე მდებარე სანაპირო ჭაობები და მარშები 1985-2022 წლების მონაცემებით. მათ გააერთიანეს:
- Landsat-ის სატელიტური გამოსახულებები, რათა დაეფიქსირებინათ ჭაობების ფართობის ცვლილება და დაკარგვა;
- აშშ-ის გეოლოგიური სამსახურის სიმაღლისა და ლაიდარის მონაცემები, რათა შეეფასებინათ ეროზიით წაღებული ნიადაგის ფენა;
- ჭაობის ნიადაგში ორგანული ნახშირბადის შემცველობის შეფასებები;
- ახალ ჭაობებში ნახშირბადის დამარხვისა და ძველი ჭაობებიდან მისი მობილიზაციის შედარება.
ამ მიდგომით მკვლევრებმა გამოთვალეს, რა მოცულობის ნახშირბადი გადაადგილდება ჭაობის კიდეების ჩამოშლისა და თანდათანობითი ეროზიისას და რამდენად აბალანსებს ამ პროცესს ახალი ჭაობების განვითარება. შედეგები დისტანციური ზონდირებისა და მოდელირებული შეფასებების ერთობლიობას ეფუძნება და არა ყველა ჭაობში ჩატარებული უწყვეტი, პირდაპირი გაზომვების ჯამს.
რატომ არ ნიშნავს ეს ავტომატურ ატმოსფერულ ემისიას
სანაპირო ჭაობები ხშირად მოიაზრება როგორც მნიშვნელოვანი „ლურჯი ნახშირბადის“ ეკოსისტემები: მცენარეულობა ნახშირბადს ითვისებს, ხოლო წყლით გაჯერებულ ნიადაგში ორგანული მასალა შეიძლება დიდხანს დაგროვდეს. თუმცა, როდესაც სანაპირო ზოლი იშლება, ნიადაგი და მასში არსებული ორგანული ნახშირბადი წყალში გადადის.
ამ ნახშირბადის შემდგომი ბედი ერთნაირი არ არის. ის შეიძლება სანაპირო წყლებში გადაადგილდეს, სხვა ადგილას დაილექოს და დაიმარხოს, ან მიკრობული დაშლის პროცესში მოგვიანებით ატმოსფეროში დაბრუნდეს. სწორედ ამიტომ, კვლევა პირველ რიგში აღწერს ნახშირბადის ლატერალურ გადაადგილებას — ხმელეთიდან ოკეანისკენ — და არ აფასებს, საბოლოოდ რა წილი იქცევა ატმოსფერულ CO₂-დ.
ეს განსხვავება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია შედეგების ინტერპრეტაციისას: 660 000 მეტრული ტონა არ არის წლიური პირდაპირი ემისიის მაჩვენებელი. ეს არის ეროზიის შედეგად მობილიზებული და სანაპირო ოკეანისკენ გადატანილი ნახშირბადის შეფასება.
რა მასშტაბისაა ეფექტი და სად იყო ის გამოკვეთილი
კვლევის აბსტრაქტის მიხედვით, ეროზიით მობილიზებული 0,66 ტერაგრამი ნახშირბადი შეადგენს მდინარეების მიერ ოკეანეში შეტანილი ორგანული ნახშირბადის დაახლოებით 5,7%-ს და ჭაობებიდან სანაპირო წყლებში ნახშირბადის გადაადგილების, ე.წ. outwelling-ის, დაახლოებით 24,2%-ს. ავტორების დასკვნით, სანაპირო ეროზია ნახშირბადის ციკლის ისეთი კომპონენტია, რომელიც სანაპირო ნახშირბადის აღრიცხვასა და მართვის მოდელებში უნდა იყოს გათვალისწინებული.
გადაადგილება რეგიონებისა და წლების მიხედვით მნიშვნელოვნად იცვლებოდა. NASA განსაკუთრებით გამოყოფს მისისიპის მდინარის დელტას, სადაც ქარიშხალმა კატრინამ 2005 წელს და ქარიშხალმა აიდამ 2021 წელს სანაპირო მცენარეული საფარის ფართო მონაკვეთები დააზიანა ან წყალში მოაქცია. სააგენტოს ცნობით, ამ დელტამ უფრო მეტი სანაპირო ნახშირბადი გადაიტანა, ვიდრე მთლიანად აღმოსავლეთმა სანაპირომ, თუმცა ამ შედარებისთვის ცალკე რიცხვები მასალაში არ არის მოცემული.
სანდოობის დიაპაზონიც აჩვენებს, რომ შეფასებას გაურკვევლობა ახლავს: ეროზიით მობილიზებული ნახშირბადისთვის 68%-იანი ინტერვალი 0,46-0,91 ტერაგრამია წელიწადში, ხოლო ახალ ჭაობებში დამარხული ნახშირბადისთვის — 0,09-0,59 ტერაგრამი.
რატომ არის შედეგი მნიშვნელოვანი
კვლევა არ ამტკიცებს, რომ ჭაობების ეროზიით დაკარგული ნახშირბადი მთლიანად და დაუყოვნებლივ აჩქარებს ატმოსფეროში დათბობის გამომწვევი აირების მატებას. თუმცა ის აჩვენებს, რომ სანაპირო ეკოსისტემების ნგრევა ცვლის იმ გზას, რომლითაც ნახშირბადი ხმელეთიდან წყლის სისტემებში გადადის.
ეს ცოდნა მნიშვნელოვანია როგორც ჭაობების დაცვის, ისე კლიმატთან დაკავშირებული ნახშირბადის ბალანსის შეფასებისთვის. სანაპიროების მართვისას მხოლოდ იმ ნახშირბადის დათვლა არ კმარა, რომელიც ჭაობის ნიადაგშია შენახული; საჭიროა იმის გაგებაც, სად მიდის ის, როცა სანაპირო ზოლი ეროზიას განიცდის. თემის წინა მიმოხილვა იხილეთ სტატიაში კვლევა: სანაპირო ეროზია ოკეანეში ნახშირბადს ზრდის.
სატელიტური დაკვირვებები ამგვარი ცვლილებების ხანგრძლივ დროში შეფასებისთვის მნიშვნელოვან ინსტრუმენტად რჩება. NASA-ს სხვა სამეცნიერო პროექტებზე წასაკითხად იხილეთ მასალა NASA-ს Pandora მისიამ ეგზოპლანეტების შესწავლა დაიწყო.
