როგორ განვასხვავოთ ბრუნვა, შემოსავალი და მოგება

ბიზნესის შედეგების შეფასებისას ხშირად ამბობენ: „ამ მაღაზიას დიდი ბრუნვა აქვს“. ეს შეიძლება კარგი ნიშანი იყოს, მაგრამ ერთი მნიშვნელოვანი რამ არ უნდა აგვერიოს: ბრუნვა გაყიდვების მოცულობას აჩვენებს, მოგება კი — რამდენი დარჩა ყველა ხარჯის შემდეგ. ამიტომ მაღალი ბრუნვა ავტომატურად მაღალ მოგებას არ ნიშნავს.

მცირე ბიზნესისთვის ამ ცნებების გარჩევა აუცილებელია, რათა მფლობელმა სწორად დაინახოს, რეალურად გამოიმუშავებს თუ არა ბიზნესი ფულს და სად იკარგება მისი მნიშვნელოვანი ნაწილი.

ბრუნვა და შემოსავალი: რა განსხვავებაა?

ბრუნვა ჩვეულებრივ ნიშნავს საანგარიშო პერიოდში საქონლისა და მომსახურების გაყიდვების თანხობრივ მოცულობას. მაგალითად, თუ კაფემ თვეში 10 000 ლარის ყავა, დესერტი და სხვა პროდუქტი გაყიდა, მისი ბრუნვა 10 000 ლარია — მანამდე, სანამ ხარჯებს გამოვაკლებთ.

საქსტატის მეთოდოლოგიით, ბრუნვა გაყიდვებთან დაკავშირებული მაჩვენებელია; მასში არ აკლდება საქონლის თვითღირებულება, ხელფასები, ქირა და სხვა დანახარჯები. ამ სტატისტიკურ განმარტებაში დღგ და აქციზი გამორიცხულია. ყოველდღიურ საუბარში კი „ბრუნვა“ ზოგჯერ უბრალოდ გაყიდვების ან შემოსული თანხის მნიშვნელობითაც გამოიყენება, ამიტომ კონკრეტული კონტექსტი მნიშვნელოვანია.

შემოსავალი უფრო ფართო ფინანსური ცნებაა. ბიზნესის ჩვეულებრივი საქმიანობის შემთხვევაში მას ხშირად გაყიდვებიდან მიღებულ შემოსავალს უწოდებენ: მაგალითად, საცხობისთვის — პურისა და ნამცხვრის გაყიდვიდან მიღებულ თანხას, დიზაინერისთვის — გაწეული მომსახურების საფასურს.

ფინანსური აღრიცხვის საერთაშორისო პრინციპებით, შემოსავალი აღიარდება მაშინ, როცა ბიზნესი მომხმარებელს დაპირებულ საქონელს ან მომსახურებას გადასცემს და არა მხოლოდ მაშინ, როცა ფული საბანკო ანგარიშზე ჩაირიცხება. ამიტომ დღეს გაწეული მომსახურება შეიძლება შემოსავლად ჩაითვალოს, მიუხედავად იმისა, რომ კლიენტს ჯერ არ გადაუხდია.

ხარჯი, საოპერაციო მოგება და წმინდა მოგება

ხარჯი არის ის, რასაც ბიზნესი საქმიანობისთვის იყენებს ან რაზეც ვალდებულება უჩნდება. მცირე ბიზნესის ტიპური ხარჯებია:

• საქონლის, ნედლეულის ან შეფუთვის შესყიდვა;
• თანამშრომლების ხელფასები;
• ქირა და კომუნალური გადასახადები;
• რეკლამა, ტრანსპორტირება და მიწოდება;
• საბანკო საკომისიოები;
• სესხის პროცენტი და გადასახადები;
• აღჭურვილობის ცვეთა, ანუ ამორტიზაცია.

ხარჯი ყოველთვის იმავე დღეს გადახდილ ფულს არ უდრის. მაგალითად, ღუმელის ან კომპიუტერის ცვეთა შეიძლება თვის ხარჯად აისახოს, მიუხედავად იმისა, რომ ამ თვეში მის შესაძენად თანხა არ გადაგიხდიათ.

საოპერაციო მოგება აჩვენებს ძირითადი საქმიანობის შედეგს — რამდენი დარჩა ოპერაციებთან დაკავშირებული შემოსავლებისა და ხარჯების გამოკლების შემდეგ. გამარტივებული ფორმულაა:

საოპერაციო მოგება = საოპერაციო შემოსავალი − საოპერაციო ხარჯები

ამ ხარჯებში, როგორც წესი, შედის თვითღირებულება, ხელფასი, ქირა, კომუნალური, რეკლამა და მიწოდება. თუმცა კომპანიებს საოპერაციო მოგების შიდა გამოთვლის წესი შეიძლება ერთმანეთისგან განსხვავდებოდეთ.

წმინდა მოგება კი საბოლოო შედეგია: რამდენი დარჩა ყველა შესაბამისი ხარჯის, ფინანსური ხარჯისა და გადასახადის გათვალისწინების შემდეგ.

წმინდა მოგება = შემოსავლები − ყველა ხარჯი − ფინანსური ხარჯები − გადასახადები

თუ შედეგი უარყოფითია, ბიზნესს წმინდა მოგება კი არა, წმინდა ზარალი აქვს.

რატომ არ უდრის დიდი ბრუნვა დიდ მოგებას?

დავუშვათ, მცირე საცხობმა ერთ თვეში 10 000 ლარის პროდუქცია გაყიდა. ეს მისი ბრუნვაა. მაგრამ თუ ფქვილსა და სხვა ნედლეულში 4 000 ლარი, ხელფასებში 2 500 ლარი, ქირასა და კომუნალურებში 1 500 ლარი, რეკლამასა და მიწოდებაში 700 ლარი დახარჯა, საოპერაციო შედეგი მხოლოდ 1 300 ლარი იქნება. სესხის პროცენტისა და გადასახადების შემდეგ წმინდა მოგება კიდევ უფრო შემცირდება.

ამიტომ ბიზნესის მფლობელმა მხოლოდ გაყიდვების ზრდას არ უნდა შეხედოს. საჭიროა გაირკვეს, იზრდება თუ არა თვითღირებულება, რამდენად მძიმეა ქირა და ხელფასები, რა ღირს მიწოდება და რა ნაწილი მიაქვს ფინანსურ ვალდებულებებს.

ასევე, გაყიდვა ნაღდი ფული არ არის. კლიენტმა შეიძლება პროდუქტი დღეს მიიღოს და თანხა მოგვიანებით გადაიხადოს. მეორე მხრივ, ბიზნესმა შეიძლება მარაგი წინასწარ შეიძინოს და ფული უკვე დახარჯოს. წმინდა მოგებაც არ ნიშნავს აუცილებლად მფლობელის „ხელზე დარჩენილ“ თანხას: მისი ნაწილი შეიძლება მარაგის შესავსებად, სესხის დასაფარად ან ახალი აღჭურვილობის შესაძენად დარჩეს ბიზნესში.

მოკლედ, ბრუნვა პასუხობს კითხვას — „რამდენი გაიყიდა?“; მოგება კი — „რამდენი დარჩა?“. სწორედ მეორე მაჩვენებელი აჩვენებს, რამდენად ეფექტიანად მუშაობს ბიზნესი.