ცუცხვათის მღვიმეში ნეანდერტალელთა კვალს მოძებნიან

ცუცხვათის კარსტულ სისტემაში, დასავლეთ საქართველოში, 2026 წლის სექტემბერში პალეოლითური ფენების ახალი არქეოლოგიური კვლევა იგეგმება. კვლევის გეგმის მიხედვით, სამუშაოები 7–30 სექტემბერს უნდა ჩატარდეს და მათი ძირითადი მიმართულებებია შუა და ზედა პალეოლითის ფენების, არქეოლოგიური მასალისა და უძველესი გარემოს შესწავლა.

მნიშვნელოვანი დაზუსტებაა: ნეანდერტალელთა კვალი ცუცხვათში ამ ეტაპზე კვლევის მიზანია და არა უკვე დადასტურებული აღმოჩენა. ხელმისაწვდომი მასალებით ვერ დასტურდება, რომ ამ ძეგლზე ნეანდერტალელთა ნაშთი, დნმ ან მათი ყოფნის სხვა პირდაპირი მტკიცებულება უკვე არის ნაპოვნი. ექსპედიციის თარიღები, მონაწილე ორგანიზაციები და ხელმძღვანელის ვინაობა დამოუკიდებელი ოფიციალური წყაროებით დამატებით გადასამოწმებელია.

რას შეისწავლიან ცუცხვათში

დაგეგმილი პროექტი ცუცხვათის კარსტული სისტემის პალეოლითური დანალექების დამატებით გამოკვლევას უკავშირდება. განსაკუთრებული მნიშვნელობა ექნება ფენების სტრატიგრაფიას — ანუ იმის დადგენას, რა თანმიმდევრობით დაგროვდა სხვადასხვა დროის ნალექი და მასში შემონახული მასალა.

ასეთი კვლევა აუცილებელია იმისთვის, რომ არქეოლოგებმა ერთმანეთისგან გამიჯნონ სხვადასხვა ეპოქის კვალი, დაადგინონ აღმოჩენების ზუსტი კონტექსტი და შეაფასონ გარემოს ცვლილება ხანგრძლივ პერიოდში. ქვის ნივთების, ცხოველთა ძვლების, ნახშირის, კერის ან სხვა კვალის აღმოჩენის შემთხვევაში, მათი კავშირი კონკრეტულ ფენასთან არანაკლებ მნიშვნელოვანია, ვიდრე თავად მასალა.

კვლევის გეგმა პროექტს კავკასიის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტსა და ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტს უკავშირებს, ხოლო ხელმძღვანელად ნიკოლოზ ციქარიძეს ასახელებს. თუმცა ამ მონაცემების დამოუკიდებლად დადასტურება ორგანიზაციების ოფიციალური განცხადებით, პროექტის გვერდით ან საველე სამუშაოების პროგრამით ამ ეტაპზე ვერ მოხერხდა. ამიტომ ეს ცნობები უნდა განიხილებოდეს მხოლოდ კვლევის გეგმაში მითითებულ ინფორმაციად.

ასევე უცნობია, მოიცავს თუ არა სამუშაოები კონკრეტულ დათარიღების პროგრამას, ნალექების უძველესი დნმ-ის ანალიზს ან სხვა ლაბორატორიულ მეთოდებს. ამ ეტაპზე არ არის დაზუსტებული, რა მოცულობის მასალა შეიძლება შეისწავლონ და რა კონკრეტულ შედეგებს ელიან.

რატომ არის მნიშვნელოვანი ნეანდერტალელთა კვალის ძიება

კავკასიაში ნეანდერტალელთა არსებობა სხვა არქეოლოგიური ძეგლებიდან ზოგადად ცნობილია. მაგალითად, სამეცნიერო ჟურნალ Nature-ში გამოქვეყნებული კვლევა ჩრდილოეთ კავკასიის მეზმაისკაიას მღვიმიდან მიღებული ნეანდერტალელის მიტოქონდრიულ დნმ-ს აღწერს. ეს რეგიონული კონტექსტი ცუცხვათში ნეანდერტალელთა ყოფნას არ ადასტურებს, თუმცა ამ საკითხის კვლევას მნიშვნელობას სძენს.

პალეოლითურ მღვიმეებში ძველი ადამიანების არსებობის დადგენა მხოლოდ ადამიანის ძვლის პოვნას არ ეფუძნება. მკვლევრები, ჩვეულებრივ, ერთობლივად აფასებენ:

• ფენების ასაკსა და მათი დაგროვების თანმიმდევრობას;
• ქვის იარაღებსა და სხვა არქეოლოგიურ მასალას;
• ცხოველთა ძვლებსა და მათზე შემორჩენილ შესაძლო დამუშავების კვალს;
• კერებს, ნახშირსა და ადამიანის საქმიანობის სხვა ნიშნებს;
• ადამიანის ნაშთებს ან, იშვიათ შემთხვევებში, ნალექში დაცულ უძველეს დნმ-ს.

ნალექების გენეტიკურმა კვლევამ აჩვენა, რომ ზოგჯერ არქაული ადამიანების კვალი ადამიანის ძვლის გარეშეც შეიძლება გამოვლინდეს. Nature-ში გამოქვეყნებულმა დენისოვას მღვიმის კვლევამ ნალექებში ნეანდერტალელებისა და დენისოველების მიტოქონდრიული დნმ-ის კვალი გამოავლინა. თუმცა ამგვარი შედეგის სანდოობისთვის აუცილებელია, ნიმუში ზუსტად იყოს დაკავშირებული კონკრეტულ ფენასთან, გამოირიცხოს თანამედროვე დაბინძურება და დასკვნები მკაცრად შეფასდეს.

რას შეიძლება გასცეს პასუხი ახალმა კვლევამ

თუ დაგეგმილი სამუშაოები ჩატარდა, მათი მნიშვნელობა მხოლოდ ნეანდერტალელთა შესაძლო კვალის ძიებით არ შემოიფარგლება. შუა და ზედა პალეოლითის ფენების შესწავლამ შესაძლოა დააზუსტოს ამ ტერიტორიაზე ადამიანთა საქმიანობის ქრონოლოგია, არქეოლოგიური მასალის ხასიათი და იმდროინდელი ცხოველური სამყაროსა და კლიმატის ცვლილებები.

პალეოგარემოს რეკონსტრუქცია ამ სურათის მნიშვნელოვანი ნაწილია. დენისოვას მღვიმის კვლევები აჩვენებს, რომ ფენების დათარიღება, ფაუნის ნაშთები და გარემოს შესახებ მონაცემები ერთად უფრო სრულ წარმოდგენას ქმნის იმ პირობებზე, რომლებშიც ძველი ადამიანები ცხოვრობდნენ.

ცუცხვათის შესახებ დასკვნების გამოტანა მხოლოდ საველე სამუშაოებისა და შემდგომი სამეცნიერო ანალიზების შემდეგ იქნება შესაძლებელი. ნეანდერტალელთა კვალის აღმოჩენა ჯერჯერობით ჰიპოთეზის შემოწმების ამოცანაა; ნებისმიერ მომავალ მიგნებას ფენის, ასაკისა და გამოყენებული მეთოდების საფუძველზე შეფასება დასჭირდება.