NASA-ს Nancy Grace Roman Space Telescope-მა გაშვების მზადყოფნის საბოლოო მიმოხილვა წარმატებით გაიარა. სააგენტოსა და SpaceX-ის შეფასებით, ობსერვატორია, Falcon Heavy-ის რაკეტა, სახმელეთო ინფრასტრუქტურა და მხარდამჭერი გუნდები გაშვებისთვის მზად არიან.
29 აგვისტოს მდგომარეობით, ტელესკოპი ჯერ არ გაშვებულა: Roman-ით დატვირთული Falcon Heavy კენედის კოსმოსური ცენტრის Launch Complex 39A-ის მოედანზე გადაიყვანეს და ვერტიკალურ პოზიციაში აღმართეს. NASA-ს გეგმით, გაშვება ფლორიდიდან 30 აგვისტოს, აშშ-ის აღმოსავლეთის დროით არაუადრეს 07:26-ზეა დაგეგმილი. ეს დრო შეესაბამება 11:26 UTC-სა და 15:26-ს თბილისის დროით.
სამიზნე დრო და ამინდის მდგომარეობა
„არაუადრეს“ ნიშნავს, რომ 07:26 გაშვების ყველაზე ადრეული სამიზნე დროა და არა გარანტია. საბოლოო გადაწყვეტილება დამოკიდებული იქნება ამინდზე, რაკეტის სისტემების შემოწმებასა და ფრენის დღის ოპერაციულ შეფასებებზე. NASA-ს პირდაპირი გაშუქება, არსებული გეგმით, აშშ-ის აღმოსავლეთის დროით 06:20-ზე უნდა დაიწყოს.
NASA-ს 28 აგვისტოს ცნობით, აშშ-ის კოსმოსური ძალების 45th Weather Squadron გაშვებისთვის ხელსაყრელი ამინდის ალბათობას 60%-ად აფასებდა. ეს მაჩვენებელი იმ დღის პროგნოზია და არა 29 აგვისტოს საბოლოო შეფასება. სააგენტოს 29 აგვისტოს განახლებაში ახალი პროცენტული პროგნოზი არ გამოქვეყნებულა, თუმცა დადასტურდა, რომ რაკეტა უკვე გაშვების მოედანზეა.
ამავე ეტაპზე ოფიციალურ წყაროებში არ იკვეთება ინფორმაცია გაშვების გადადების ან გაუქმების შესახებ. ამიტომ მისიის სტატუსის ზუსტი აღწერაა: Roman გაშვებისთვის მზადაა, ხოლო სტარტი დაგეგმილია 30 აგვისტოს დილით, ამინდისა და საბოლოო ტექნიკური გადაწყვეტილებების გათვალისწინებით.
რას შეისწავლის Roman
Roman NASA-ს ახალი თაობის ინფრაწითელი კოსმოსური ობსერვატორიაა. მისიის ერთ-ერთი მთავარი ამოცანაა ბნელი ენერგიის ბუნების შესწავლა — იმ ჯერაც აუხსნელი მოვლენის, რომელსაც მეცნიერები სამყაროს გაფართოების აჩქარებას უკავშირებენ. ტელესკოპი დააკვირდება, როგორ იცვლებოდა კოსმოსის გაფართოება დროის განმავლობაში და როგორ არის განაწილებული გალაქტიკები დიდ მასშტაბებზე.
ამ მონაცემებმა შესაძლოა გააუმჯობესოს ბნელი მატერიის გავლენის გაგებაც. ბნელი მატერია უშუალოდ არ ჩანს, მაგრამ მისი გრავიტაცია ზემოქმედებს გალაქტიკების მოძრაობასა და კოსმოსური სტრუქტურების ფორმირებაზე. Roman-ის ფართო დაკვირვებები მეცნიერებს გალაქტიკების ევოლუციისა და სამყაროს მასშტაბური „ქსელის“ შესწავლის საშუალებას მისცემს.
მისიის მეორე მნიშვნელოვანი მიმართულება ეგზოპლანეტებია — ჩვენი მზის სისტემის გარეთ მდებარე პლანეტები. Roman-ს პლანეტარული სისტემების ფართო სტატისტიკური სურათის შექმნა და ახალი სამყაროების აღმოჩენა შეუძლია. ეს კვლევები შეავსებს NASA-ს სხვა პროგრამებს; მაგალითად, სააგენტოს Pandora მისია ეგზოპლანეტების შესწავლისთვის ასევე იყენებს კოსმოსურ დაკვირვებებს, თუმცა განსხვავებული სამეცნიერო ამოცანებით.
ორი ინსტრუმენტი და ფართო ხედვის არე
ობსერვატორიას ორი მთავარი ინსტრუმენტი აქვს. Wide Field Instrument ახლო ინფრაწითელ დიაპაზონში ფართო ცის უბნების შესასწავლად არის შექმნილი. Roman-ის 2,4-მეტრიან მთავარ სარკესთან ერთად ის ტელესკოპს Hubble-თან შედარებით სულ მცირე 100-ჯერ უფრო ფართო ხედვის არეს აძლევს. სწორედ ეს შესაძლებლობაა გადამწყვეტი, როდესაც მეცნიერებს ერთდროულად ბევრი გალაქტიკის, ვარსკვლავისა და ცის დიდი მონაკვეთის დათვალიერება სურთ.
Coronagraph Instrument კი ტექნოლოგიური დემონსტრაციაა. მისი მიზანია ვარსკვლავის კაშკაშა შუქის ჩახშობა, რათა მის სიახლოვეს მდებარე გაცილებით მკრთალი პლანეტების პირდაპირი დაკვირვება გამარტივდეს. NASA ამ ტექნოლოგიას მომავალში დედამიწის მსგავსი ეგზოპლანეტების ძიებისთვის მნიშვნელოვან ნაბიჯად მიიჩნევს, თუმცა Roman-ის ეს ინსტრუმენტი პირველ რიგში ტექნოლოგიის გამოცდას ემსახურება.
გაშვების შემდეგ ობსერვატორია მზისა და დედამიწის მეორე ლაგრანჟის წერტილის, L2-ის, მიმდებარე ორბიტისკენ გაემართება — დედამიწიდან დაახლოებით 1,5 მილიონი კილომეტრის დაშორებით. ასეთ მდებარეობას კოსმოსური გარემოს სტაბილურად დაკვირვებისათვის მნიშვნელოვანი უპირატესობა აქვს. Roman-ის ძირითადი მისია დაახლოებით ხუთ წელზეა გათვლილი, ხოლო NASA-ს ტექნიკურ სამიზნეში 10-წლიანი მუშაობაც არის აღნიშნული.
თუ 30 აგვისტოს გაშვება შედგება, Roman NASA-ს ასტროფიზიკის პროგრამაში ახალი ფართომასშტაბიანი ინფრაწითელი კვლევების ეტაპს გახსნის. მისგან მიღებული მონაცემები ბნელი ენერგიის, ბნელი მატერიის, გალაქტიკებისა და შორეული პლანეტარული სისტემების შესახებ კითხვებზე პასუხების ძიებას უნდა დაეხმაროს. NASA-ს სხვა კოსმოსური კვლევების მნიშვნელობაზე წაიკითხეთ სტატიაში NASA: სანაპირო ეროზია ნახშირბადის ციკლს ცვლის.
