ზაფხულში მაღალი ტემპერატურა მალფუჭებად პროდუქტებში მიკროორგანიზმების გამრავლებისთვის ხელსაყრელ პირობებს ქმნის. ამიტომ საკვებით მოწამვლის პრევენცია მხოლოდ პროდუქტის ხარისხზე არ არის დამოკიდებული: გადამწყვეტია ხელების სისუფთავე, უმი და მზა საკვების განცალკევება, საკმარისი თერმული დამუშავება და დროული გაცივება.
აშშ-ის დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრის (CDC) რეკომენდაცია ოთხ მარტივ პრინციპად შეიძლება ჩამოვაყალიბოთ: გაასუფთავეთ, დააცალკევეთ, მოამზადეთ, გააცივეთ. ეს წესები განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია პიკნიკზე, სანაპიროზე, მგზავრობისას და მაშინ, როცა მზა კერძი დიდხანს დგას მაგიდაზე. სურსათის უსაფრთხოებასთან ერთად, ზაფხულში მნიშვნელოვანია ეკრანთან ხანგრძლივი მუშაობისას თვალების დაცვის წესების გათვალისწინებაც.
სისუფთავე და უმი პროდუქტების განცალკევება
ხელები საპნითა და გამდინარე წყლით მინიმუმ 20 წამის განმავლობაში დაიბანეთ საკვების მომზადებამდე, ჭამამდე და უმი ხორცის, ფრინველის, თევზის, ზღვის პროდუქტების, კვერცხის ან ფქვილის შეხების შემდეგ. ასევე ყურადღება მიაქციეთ დანებს, საჭრელ დაფებს, ჭურჭელსა და სამუშაო ზედაპირს: უმი ცხოველური პროდუქტის დამუშავების შემდეგ ისინი ცხელი, საპნიანი წყლით უნდა გაირეცხოს.
ხილი და ბოსტნეული გამდინარე წყალში გარეცხეთ, მათ შორის მაშინაც, თუ კანს არ მიირთმევთ. გარეცხვა ყველა მიკრობს ვერ გაანეიტრალებს, თუმცა ზედაპირული დაბინძურების რისკს ამცირებს. ამასთან, უმი ქათმისა და სხვა ხორცის გარეცხვა არ არის რეკომენდებული: წყლის შხეფებმა შესაძლოა მიკრობები ნიჟარაზე, ხელებზე და ახლომდებარე ზედაპირებზე გაავრცელოს.
- უმი ხორცისთვის, ფრინველისა და თევზისთვის გამოიყენეთ ცალკე საჭრელი დაფა.
- პური, სალათი, ხილი და სხვა მზა საკვები უმი პროდუქტებისგან მოშორებით მოამზადეთ.
- შემწვარი ხორცი არ დააბრუნოთ იმ თეფშზე, რომელზეც მანამდე უმი ხორცი იდო, თუ თეფში არ გაგირეცხავთ.
- უმი ხორცისთვის გამოყენებული მარინადი მზა სოუსად მხოლოდ სწრაფად ადუღების შემდეგ გამოიყენეთ.
მომზადება: ფერს ნუ ენდობით, შეამოწმეთ ტემპერატურა
ხორცის ფერი ან წვენის გამჭვირვალობა ყოველთვის არ მიუთითებს მის უსაფრთხოებაზე. FDA ყველაზე სანდო გზად საკვების თერმომეტრით შიდა ტემპერატურის შემოწმებას მიიჩნევს. თერმომეტრი განსაკუთრებით გამოსადეგია გრილზე მომზადებისას, როცა გარეთა ფენა სწრაფად იბრაწება, შიგნით კი საკვები შესაძლოა ჯერ კიდევ არასაკმარისად იყოს მომზადებული.
- ქათამი და სხვა ფრინველი: დაახლოებით 74°C;
- ფარში და დაფქული ხორცი: დაახლოებით 71°C;
- ძროხის, ღორის, ხბოსა და ცხვრის ნაჭრები: დაახლოებით 63°C, შემდეგ 3-წუთიანი დასვენებით;
- თევზის ფილე: დაახლოებით 63°C;
- კვერცხის კერძები: დაახლოებით 71°C;
- ნარჩენი საკვები და კასეროლი: დაახლოებით 74°C.
თუ კერძი პასტერიზებულ კვერცხს არ შეიცავს, კვერცხის ცილაც და გულიც მყარად უნდა იყოს მომზადებული. განსაკუთრებული სიფრთხილე საჭიროა უმ ან ნაკლებად მომზადებულ ხორცთან, კვერცხთან, ზღვის პროდუქტებთან, არაპასტერიზებულ რძესა და წვენთან, უმ ცომთან და გაურეცხავ ხილ-ბოსტნეულთან.
მაცივარი, ნარჩენი საკვები და „ორი საათის წესი“
მაცივრის ტემპერატურა უნდა იყოს 4°C ან ნაკლები, საყინულის კი — -18°C ან ნაკლები. სასურველია, ტემპერატურა სპეციალური თერმომეტრით აკონტროლოთ. მაცივარი ზედმეტად არ გადატვირთოთ, რათა ცივმა ჰაერმა თავისუფლად იმოძრაოს.
მალფუჭებადი პროდუქტები, მზა კერძები, ნარჩენები და მიტანის სერვისით მიღებული საკვები მაცივარში ან საყინულეში არაუგვიანეს ორი საათისა მოათავსეთ. თუ ჰაერის ტემპერატურა დაახლოებით 32°C-ს აღემატება, ეს დრო ერთ საათამდე მცირდება. მაგიდაზე ან ავტომობილში დიდხანს დატოვებული სალათი მაიონეზით, ხორცის კერძი, რძის პროდუქტი ან დაჭრილი ხილი უსაფრთხოდ აღარ ჩაითვლება მხოლოდ იმიტომ, რომ გარეგნობა და სუნი არ შეცვლია.
დიდი ქვაბით მომზადებული წვნიანი, ჩაშუშული ან სხვა კერძი სწრაფად გააგრილეთ: გადაანაწილეთ პატარა, დაბალ კონტეინერებში და მაცივარში შედგით. მის სრულად ოთახის ტემპერატურამდე გაციებას ნუ დაელოდებით. უმი ხორცი დახურულ ჭურჭელში, ქვედა თაროზე შეინახეთ, რათა მისმა წვენმა სხვა საკვები არ დააბინძუროს.
პიკნიკი, მგზავრობა და გალღობა
პიკნიკზე მალფუჭებადი პროდუქტი ყინულით ან ცივი ჩანთით გადაიტანეთ და მზის პირდაპირ სხივებს მოარიდეთ. ავტომობილის სალონში საკვების დატოვება განსაკუთრებით სარისკოა, რადგან ტემპერატურა სწრაფად იმატებს. ცივი საკვები ცივად შეინახეთ, ხოლო გრილზე მომზადებული კერძი სუფრაზე მხოლოდ მიტანამდე გამოიტანეთ. თუ პიკნიკზე საკვები ერთ საათზე მეტხანს 32°C-ზე მაღალ ტემპერატურაში დარჩა, მისი უსაფრთხოების შეფასებისას სიფრთხილე გამოიჩინეთ.
ხორცი, თევზი და სხვა გაყინული პროდუქტი სამზარეულოს დახლზე არ გაალღოთ. უსაფრთხო გზებია მაცივარში, ცივ წყალში ან მიკროტალღურ ღუმელში გალღობა. ცივ წყალში გალღობისას წყალი ყოველ 30 წუთში გამოცვალეთ; მიკროტალღურ ღუმელში გალღობილი პროდუქტი კი მაშინვე მოამზადეთ.
როდის არის საჭირო ექიმთან მიმართვა
საკვებით გამოწვეული დაავადება ხშირად ვლინდება დიარეით, მუცლის ტკივილით ან კრუნჩხვებით, გულისრევით, ღებინებითა და ცხელებით. სიმპტომები გამომწვევის მიხედვით შეიძლება რამდენიმე საათში ან რამდენიმე დღეში დაიწყოს, ამიტომ მხოლოდ დროის მიხედვით კონკრეტული საკვების მიზეზად მიჩნევა შეუძლებელია.
ექიმს მიმართეთ, თუ გაქვთ სისხლიანი დიარეა, დიარეა სამ დღეზე მეტხანს გრძელდება, სიცხე დაახლოებით 38.9°C-ზე მაღალია, ხშირი ღებინების გამო სითხეს ვერ იკავებთ ან გაუწყლოების ნიშნები გაქვთ — იშვიათი შარდვა, პირისა და ყელის სიმშრალე, თავბრუსხვევა, განსაკუთრებით წამოდგომისას. ეს ინფორმაცია ზოგადია და ექიმის ინდივიდუალურ კონსულტაციას არ ცვლის.
