ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) 20 აგვისტოს სწრაფი რისკის შეფასებით, კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში Bundibugyo-ს ვირუსით გამოწვეული ებოლას აფეთქება სწრაფად ფართოვდება. ორგანიზაციის მიერ გამოყენებული 13 აგვისტოს მონაცემებით, ექვს პროვინციასა და 54 სამედიცინო ზონაში ლაბორატორიულად დადასტურებულია 4566 შემთხვევა, ხოლო 2128 ადამიანი გარდაიცვალა.
WHO ქვეყნის შიგნით რისკს „ძალიან მაღლად“ აფასებს. სახმელეთო მეზობელი ქვეყნებისთვის რისკი მაღალია, თუმცა აფრიკის დანარჩენი ნაწილისა და გლობალური მასშტაბით ის დაბალ დონეზე რჩება. ეს არ ნიშნავს, რომ ვირუსი მსოფლიოს მასშტაბით ფართოდ ვრცელდება: 20 აგვისტოს მდგომარეობით, კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის (DRC) საზღვრებს გარეთ მდგრადი ფართომასშტაბიანი გადაცემა დადასტურებული არ იყო.
ეპიცენტრი Ituriა, გავრცელება უკვე ექვს პროვინციას მოიცავს
აფეთქება 2026 წლის მაისში გამოვლინდა. დაზარალებულ პროვინციებად WHO ასახელებს Ituri-ს, North Kivu-ს, South Kivu-ს, Haut-Uélé-ს, Tshopo-სა და Bas-Uélé-ს. მეექვსე პროვინცია, Bas-Uélé, სიას მას შემდეგ დაემატა, რაც Buta-ს სამედიცინო ზონაში პირველი დადასტურებული შემთხვევა გამოვლინდა.
ყველაზე მძიმე ვითარება Ituri-შია. 13 აგვისტოსთვის აქ დაფიქსირდა 3912 დადასტურებული შემთხვევა და 1701 გარდაცვალება — შესაბამისად, ქვეყნის საერთო მაჩვენებლის დაახლოებით 86% და 80%. WHO გავრცელების გაფართოებას უკავშირებს მოსახლეობის ხშირ გადაადგილებას, ვაჭრობას, სამთო საქმიანობასა და დაზარალებულ თემებს შორის მჭიდრო კავშირებს.
ზრდის მასშტაბს აჩვენებს WHO-ის შედარებაც: 6 ივნისს დადასტურებული იყო 515 შემთხვევა და 91 გარდაცვალება, 13 აგვისტოსთვის კი ეს მონაცემები 4566 და 2128-მდე გაიზარდა. უხეში ლეტალობის მაჩვენებელი დაახლოებით 47%-ია, მაგრამ ეს საბოლოო სიკვდილიანობის მაჩვენებლად არ უნდა ჩაითვალოს. ორგანიზაცია მიუთითებს არასრულ რეგისტრაციაზე, გარდაცვალებების ნაწილის ვალიდაციის პროცესზე და 700-ზე მეტ შემთხვევაზე, რომელთა საბოლოო შედეგიც ჯერ უცნობია.
WHO-ის უფრო ადრეულ შეფასებაში აღნიშნული იყო, რომ კონგოში ებოლას ეპიდემია კონტროლს ჯერ არ ექვემდებარებოდა. ახალი სწრაფი შეფასება მიუთითებს, რომ რეაგირების მიუხედავად, გეოგრაფიული გაფართოება და შემთხვევების რაოდენობა კვლავ სერიოზულ გამოწვევად რჩება.
ჯანდაცვის მუშაკების ინფიცირება და რეაგირების სირთულეები
13 აგვისტოს მდგომარეობით, ებოლათი ინფიცირებული იყო 155 ჯანდაცვის მუშაკი, მათგან 45 გარდაიცვალა. WHO ამ მაჩვენებელს სამედიცინო პერსონალის პროფესიული ექსპოზიციის სერიოზულ რისკად და სამკურნალო დაწესებულებებში ინფექციის პრევენციისა და კონტროლის ხარვეზების ნიშნად აფასებს.
ამასთან, ორგანიზაცია ხაზს უსვამს მნიშვნელოვან გაურკვევლობას: არსებული მონაცემებით ვერ დგინდება, ყველა ჯანდაცვის მუშაკი უშუალოდ სამუშაოს შესრულებისას დაინფიცირდა თუ ზოგიერთ შემთხვევაში ინფიცირება საზოგადოებაში მიღებულ კონტაქტს უკავშირდებოდა.
რეაგირებას ხელს უშლის ინფრასტრუქტურული და ოპერაციული პრობლემებიც. 54 დაზარალებული სამედიცინო ზონიდან მხოლოდ რვას ჰქონდა გავლილი შესაბამისი ტრენინგი ეპიდზედამხედველობისა და შემთხვევების დეტალური გამოძიებისთვის. WHO ასევე მიუთითებს იზოლაციისა და მკურნალობის სივრცეების, სასწრაფო ტრანსპორტისა და ლაბორატორიული შესაძლებლობების ნაკლებობაზე. ამ პირობებში შემთხვევების დროული გამოვლენა, კონტაქტების მოძიება და უსაფრთხო დაკრძალვების ორგანიზება ეპიდემიის შეკავების მთავარ ელემენტებად რჩება.
რისკი მეზობელი ქვეყნებისთვის
WHO განსაკუთრებულად მოწყვლად ქვეყნებად უგანდას, ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკასა და სამხრეთ სუდანს ასახელებს. მიზეზებია დაზარალებულ რაიონებთან გეოგრაფიული სიახლოვე, ვაჭრობა, ფორმალური და არაფორმალური სასაზღვრო მარშრუტები, მოსახლეობის გადაადგილება და ჯანმრთელობის სერვისების მისაღებად საზღვრის გადაკვეთა.
ანგარიშში აღწერილია DRC-ის ფარგლებს გარეთ გამოვლენილი შემთხვევებიც: უგანდაში დადასტურებული იყო 20 შემთხვევა; საფრანგეთში დაფიქსირდა ერთი იმპორტირებული შემთხვევა; ორი პაციენტი კი, რომელთაც დიაგნოზი DRC-ში დაუსვეს, სამკურნალოდ გერმანიაში გადაიყვანეს. საფრანგეთსა და გერმანიაში მეორეული გადაცემა არ აღრიცხულა.
უგანდაში ბოლო იმპორტირებულ შემთხვევასთან დაკავშირებული 42-დღიანი გაძლიერებული მონიტორინგი 27 აგვისტოს უნდა დასრულებულიყო. ეს WHO-ის 20 აგვისტოს დოკუმენტში მითითებული სამომავლო ვადაა და არა უკვე დასრულებული პროცესი. მაღალი რისკის შეფასება მეზობელი ქვეყნებისთვის მზადყოფნის გაძლიერების საჭიროებას ასახავს და არა DRC-ის გარეთ ფართომასშტაბიანი ეპიდემიის დადასტურებას.
ვაქცინა და სპეციფიკური მკურნალობა ჯერ არ არსებობს
Bundibugyo-ს ვირუსით გამოწვეული ებოლასთვის ლიცენზირებული ვაქცინა და სპეციფიკური ანტივირუსული მკურნალობა არ არსებობს. WHO-ის თანახმად, Ervebo — ებოლას ერთადერთი ლიცენზირებული და პრეკვალიფიცირებული ვაქცინა — Zaire ebolavirus-ის წინააღმდეგ არის შექმნილი. Bundibugyo-ს ვირუსის წინააღმდეგ მისი ეფექტიანობის დასამტკიცებლად საკმარისი მტკიცებულება არ არსებობს, ამიტომ WHO მის რუტინულ გამოყენებას ამ აფეთქების დროს არ ურჩევს.
ეს გარემოება განსხვავდება წინა ცნობებისგან, რომლებშიც საუბარი იყო, რომ კონგოს ებოლას აფეთქებისთვის 70 000 ვაქცინის დოზა გამოიყო: ამჟამინდელი WHO-ის შეფასებით, Bundibugyo-ს ვირუსის წინააღმდეგ Ervebo-ს ეფექტიანობა ჯერ საკმარისად დადასტურებული არ არის და მისი რუტინული გამოყენება რეკომენდებული არაა.
მიმდინარეობდა Ervebo-ს რანდომიზებული კლინიკური კვლევის მომზადება. ამავე დროს, შესაძლო მკურნალობების შემსწავლელმა PARTNERS-ის კვლევამ 2 ივლისს პაციენტების ჩარიცხვა დაიწყო და Ituri-ის სამ კლინიკურ დაწესებულებაში 100-ზე მეტი დადასტურებული პაციენტი მოიცვა. ეს კვლევითი პროგრამაა და არა ფართოდ ხელმისაწვდომი, დამტკიცებული თერაპია.
ამ ეტაპზე რეაგირება ეფუძნება შემთხვევების ადრეულ გამოვლენას, ტესტირებას, იზოლაციას, ინტენსიურ მხარდამჭერ მკურნალობას, კონტაქტების მოძიებას, უსაფრთხო დაკრძალვებსა და ინფექციის პრევენციას. WHO-ის შეფასებით, დროული დიაგნოსტიკა და ოპტიმიზებული მხარდამჭერი მკურნალობა შეიძლება დაეხმაროს სიკვდილიანობის შემცირებას, თუმცა ეს Bundibugyo-ს ვირუსის სპეციფიკურ სამკურნალო საშუალებად არ ითვლება.
