ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციამ (WHO) პოლიოვირუსის საერთაშორისო გავრცელების რისკთან დაკავშირებული საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის საერთაშორისო საგანგებო მდგომარეობა (PHEIC) კიდევ სამი თვით გაახანგრძლივა. გადაწყვეტილება WHO-ის გენერალურმა დირექტორმა 21 აგვისტოს მიიღო, პოლიოვირუსის საკითხზე მომუშავე საგანგებო კომიტეტის დასკვნის საფუძველზე.
ეს გადაწყვეტილება არ ნიშნავს, რომ WHO-მ პოლიოპანდემია ან „პანდემიური საგანგებო მდგომარეობა“ გამოაცხადა. ორგანიზაციის შეფასებით, საფრთხე კვლავ საჭიროებს კოორდინირებულ საერთაშორისო რეაგირებას, რათა ვირუსის საზღვრებს მიღმა გავრცელება შეჩერდეს. დროებითი რეკომენდაციები 21 აგვისტოდან კიდევ სამი თვის განმავლობაში იმოქმედებს.
რატომ შეინარჩუნა WHO-მ საგანგებო სტატუსი
კომიტეტის შეფასება ეფუძნება ერთდროულად ორ რისკს: ველური პოლიოვირუსის ტიპი 1-ის (WPV1) გაგრძელებულ ცირკულაციას ავღანეთსა და პაკისტანში და ვაქცინადან წარმოშობილი, ცირკულირებადი პოლიოვირუსების (cVDPV) საერთაშორისო გავრცელების შესაძლებლობას.
WHO-ის განცხადების მიხედვით, 2026 წლის იანვრის წინა შეხვედრის შემდეგ ავღანეთსა და პაკისტანში WPV1-ის 16 ახალი შემთხვევა გამოვლინდა: 14 — ავღანეთში და 2 — პაკისტანში. ავღანეთის 14 შემთხვევიდან 11-ში სიმპტომები 2025 წელს დაიწყო.
2026 წლის დასაწყისიდან, იმ მონაცემებით, რომლებიც ანგარიშში იყო ხელმისაწვდომი, დაფიქსირდა 4 შემთხვევა: 3 ავღანეთში და 1 პაკისტანში. შედარებისთვის, 2025 წელს ამ ორ ქვეყანაში ჯამში 52 შემთხვევა აღირიცხა — 21 ავღანეთში და 31 პაკისტანში.
მნიშვნელოვანია, რომ WHO-ის განცხადებაში მოცემული ეპიდემიოლოგიური ცხრილების დიდი ნაწილი 2026 წლის 30 აპრილამდე ხელმისაწვდომ ინფორმაციას ეყრდნობა. შესაბამისად, ეს მონაცემები არ უნდა ჩაითვალოს 26 აგვისტოსთვის არსებულ სრულ, რეალურ დროში განახლებულ სტატისტიკად.
რა აჩვენებს გარემოსდაცვითი ზედამხედველობა
ვირუსის არსებობაზე მიუთითებს ჩამდინარე წყლებისა და სხვა გარემოს ნიმუშების კვლევაც. 2026 წელს ავღანეთსა და პაკისტანში WPV1-დადებითი 74 გარემოს ნიმუში გამოვლინდა: 17 — ავღანეთში, 57 კი — პაკისტანში. 2025 წელს ასეთი ნიმუში 747 იყო, მათ შორის 94 ავღანეთიდან, 651 პაკისტანიდან და 2 გერმანიიდან.
WHO-ის შეფასებით, საერთო მაჩვენებლის კლება დადებითი სიგნალია, თუმცა ჯერ არ ადასტურებს, რომ გადაცემა შეწყდა. განსაკუთრებული ყურადღება კვლავ ექცევა ავღანეთის სამხრეთს, პაკისტანის სამხრეთ ხაიბერ-პახტუნხვას პროვინციას და ყარაჩის. ორგანიზაცია ხაზს უსვამს საზღვრისპირა გადაადგილებასაც: ავღანეთი და პაკისტანი პოლიო-ერადიკაციის კუთხით ერთ ეპიდემიოლოგიურ ბლოკად განიხილება.
ვაქცინადან წარმოშობილი ვირუსების რისკი
WHO-ის მონაცემებით, 2026 წლის 30 აპრილისთვის 12 ქვეყანაში cVDPV-ის 32 შემთხვევა დაფიქსირდა, გარემოში კი ვირუსი 27 ნიმუშში გამოვლინდა. 32 შემთხვევიდან 28 cVDPV2 იყო, 2 — cVDPV3, ხოლო 2 — cVDPV1. გარემოსდაცვითი ყველა აღმოჩენა cVDPV2-ს უკავშირდებოდა.
2025 წელს 30 ქვეყანაში cVDPV-ის 238 შემთხვევა და გარემოში ვირუსის 247 დადასტურებული აღმოჩენა აღირიცხა. 2026 წელს cVDPV2-ის ყველაზე მეტი შემთხვევა ნიგერიაში დაფიქსირდა — 14. გადაცემის მნიშვნელოვანი კერები რჩებოდა ჩადის ტბის აუზში, აფრიკის რქასა და იემენში.
cVDPV შეიძლება გაჩნდეს მაშინ, როდესაც პერორალურ ვაქცინაში გამოყენებული დასუსტებული ვირუსი დაბალი იმუნიზაციის პირობებში დიდხანს ცირკულირებს და გენეტიკურად იცვლება. ეს არ ნიშნავს, რომ ვაქცინა ველურ პოლიოვირუსს ქმნის ან რომ ყველა ასეთი შემთხვევა პირდაპირ „ვაქცინით გამოწვეული დაავადებაა“.
WHO აღნიშნავს, რომ ახალი პერორალური პოლიოვაქცინა nOPV2 Sabin OPV2-თან შედარებით გენეტიკურად უფრო სტაბილურია და ნეიროვირულენტობაზე დაბრუნების ნაკლები რისკი აქვს. ამასთან, 2021 წლიდან 2 მილიარდზე მეტი დოზის გამოყენების ფონზე nOPV2-ს 42 ე.წ. ახალი წარმოშობის cVDPV2-ის ჯგუფი უკავშირდება. ეს მაჩვენებელი არც 42 დაავადებულ ადამიანს და არც 42 ცალკე ეპიდემიას არ ნიშნავს.
რას ურჩევს WHO მოგზაურებს
WHO-ის დროებითი რეკომენდაციები განსაკუთრებით ეხება იმ ქვეყნებს, სადაც WPV1-ის, cVDPV1-ის ან cVDPV3-ის ადგილობრივი გადაცემაა და საერთაშორისო გავრცელების რისკიც არსებობს. ასეთ ქვეყნებში მცხოვრებლებსა და ოთხ კვირაზე მეტხანს მყოფ ვიზიტორებს, ასაკის მიუხედავად, საერთაშორისო მგზავრობამდე 4-12 თვის პერიოდში bOPV-ის ან IPV-ის დოზის მიღება ეძლევათ რეკომენდაციად.
თუ მოგზაურობა გადაუდებელია და ბოლო 4-12 თვეში აცრა არ ჩატარებულა, ვაქცინაცია გამგზავრებამდე მაინც შეიძლება სასარგებლო იყოს. მიღებული დოზა უნდა დაფიქსირდეს ვაქცინაციისა და პროფილაქტიკის საერთაშორისო მოწმობაში (ICVP), რომელსაც ხშირად „ყვითელ ბარათს“ უწოდებენ.
WHO-ის რეკომენდაციით, შესაბამისმა ქვეყნებმა გამგზავრების პუნქტებში შეიძლება შეზღუდონ იმ რეზიდენტების საერთაშორისო მგზავრობა, რომლებსაც სათანადო ვაქცინაციის დამადასტურებელი დოკუმენტი არ აქვთ. მოთხოვნა შეიძლება შეეხოს სახმელეთო, საჰაერო და საზღვაო გამგზავრებას. cVDPV2-ის გავრცელების მქონე ქვეყნებისთვის ორგანიზაცია ძირითადად IPV-ით აცრასა და ICVP-ის ქონას უსვამს ხაზს.
საერთაშორისო მოგზაურებმა გამგზავრებამდე უნდა გადაამოწმონ, დასრულებული აქვთ თუ არა პოლიოვაქცინაციის კურსი. მაღალი რისკის ქვეყანაში სრულად აცრილ ზრდასრულს შესაძლოა ერთჯერადი გამაძლიერებელი დოზა დასჭირდეს, თუმცა ეს ინდივიდუალურად, ექიმთან კონსულტაციით უნდა გადაწყდეს.
